PARKU KOMBËTAR DETAR KARABURUN-SAZAN Parku Kombëtar Detar (IUCN II) Karaburun–Sazan (PKD K-S),

I pari dhe i vetmi Park Kombëtar Detar në Shqipëri, është shpallur në vitin 2010 (VKM Nr 289, datë 28.04.2010), duke përfshirë një sipërfaqe prej 12.570,82 ha. Shpallja këtij parku ofron një qasje pragmatiste që synon vendosjen e ekuilibrit ndërmjet zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik dhe ruajtjes së burimeve natyrore duke siguruar mbrojtjen afatgjatë dhe mirëmbajtjen e biodiversitetit, teksa ofron në të njëjtën kohë një rrjedhë të qëndrueshme të produkteve natyrore dhe shërbimeve për të mbështetur zhvillimin e komuniteteve bregdetare.

Objektivat kryesore të shpalljes së tij janë:

-Mbrojtja dhe ruajtja e biodiversitetit dhe vlerave të tjera natyrore të zonës në periudhën afatgjatë.

-Promovimi i praktikave të shëndosha të menaxhimit për qëllimet e prodhimit të qëndrueshëm.

-Mbrojtja e burimeve natyrore nga tjetërsimi për qëllime të tjera të përdorimit të tokës që do të ishin të dëmshme për biodiversitetin e zonës.

-Kontributi në zhvillimin rajonal dhe kombëtar.Ky Park Detar përfaqëson një vend shumë të pasur dhe tërheqës në aspektin e atraksioneve të trashëgimisë natyrore dhe kulturore, si në det ashtu dhe në tokë. Ai shpalos një kulturë të pasur tradicionale të jetesës, folklorit, muzikës, artizanatit, gastronomisë, etj. Zona është strehë për të paktën 36 lloje detare, të cilat janë me rëndësi ndërkombëtare dhe që i përkasin listave të llojeve të rrezikuara dhe/ose të mbrojtura nga disa konventa ndërkombëtare. Në shkallë kombëtare, rreth 75% e llojeve të rrezikuara të kafshëve detare, janë regjistruar në këtë zonë. Megjithëse sektorët kryesorë të ekonomisë që mbështeten në këtë ekosistem janë bujqësia tradicionale, blegtoria dhe peshkimi, turizmi mbetet një nga aktivitetet përdoruese më të rëndësishme të Parkut duke krijuar mundësi ekonomike dhe duke mundësuar një gamë të gjerë të aktiviteteve të turizmit natyror. Ndërkohë që bregdeti është atraksioni kryesor natyror për turizmin diell-det, zona paraqet interes të veçantë edhe për aktivitete specifike turistike si: zhytja, udhëtime turistike, lëvizja/notimi sipas shtigjeve të caktuara, ecja/marrshimi drejt destinacioneve turistike duke lidhur kështu zonën bregdetare me atë të brendshme, etj. Të gjitha këto vlera e bëjnë këtë Park një ndër zonat më potenciale të bregdetit të Shqipërisë si një destinacion turistik në shumë aspekte: mjedisor, rural, natyror, peizazhistik, historik, kulturor, arkeologjik, etj.

  • Gjiri i Gramatës

    Gjiri i Gramatës ose siç thirret nga vendasit, gjiri i Gramës ndodhet rrëzë shpatit perëndimor te Karaburunit. Ne një zonë të pabanuar, ku mund të arrihet kryesisht nga deti, (rruga tokësore kalon në një terren malor), gjendet një plazh i vogël natyror, i cili është shfrytëzuar si gurore që nga Shek. IV P.K. Në falezat e thepisura janë gëdhendur mbishkrime të ndryshme nga ekuipazhet e anijeve që kanë kaluar aty. Mbishkrimet datojnë prej shek. III p.k deri në mesjetë.

  • Kisha e Marmiroit

    Kisha e Marmiroit është një objekt kulti i vetmuar, i ndërtuar mbi një kodër fare pranë bregut të lagunës. Është një kishë bizantine me kupolë, ndërtimi i së cilës datohet diku në shek. XII. Kishat me kupolë në formë kryqi janë tipike për komplekset manastirore dhe në fakt, rrënojat e një oxhaku, një dritareje dhe disa kamare lënë të kuptohet se aty dikur mund të ketë qënë një manastir. Në fund të bulevardit "Princesha Rugjinë" ndiqet rruga që të çon në rrëzë të kanalit. Deri ketu shkohet me makinë dhe më tej ecet në këmbë

  • Shpella e Haxhi Alisë

    Shpella e Haxhi Alisë është quajtur ndryshe shpella ilirike. Ka formën e një kubeje me gjatësi 30m, lartësi maksimale 18m, gjerësi 12m dhe arrin në 10m thellësi. Nga fundi i shpellës burojnë ujra të ëmbël. Thuhet se një luftëtar dhe detar i shquar Ulqinas i quajtur Haxhi Ali u strehua bashkë me të birin në këtë shpellë. Prej aty ata sulmonin piratët e detit dhe duke bashkëpunuar me barinjtë, mbronin tregtarët dhe udhëtarët që kalonin nga ato anë. Ndodhet në gadishullin e Karaburunit në afërsi të Kepit i Gjuhëzës. Mënyra më efikase për të vizituar në këtë vënd janë mjetet detare.

  • Kulla e Dervish Aliut

    Në fshatin Dukat ndodhet një kompleks ndërtimor me vlera të rëndësishme historike. I ndërtuar në fillim të shek. XIX ky kompleks mban emrin e Dervish Aliut, personazh i njohur si organizator i revoltave fshatare kundër reformave të Tanzimatit në Shqipëri gjatë viteve 1847-1848. Ndërtesa përfaqëson banesë të tipit Kullë me tipare mbrojtëse nga më të arrirat në të gjithë Shqipërinë e Jugut. Kulla ndodhet në lagjen Mazo, pranë qëndrës së fshatit Dukat.

  • Kalaja e Gjon Boracit

    Kalaja e Gjon Bocarit është një kala mesjetare, e lokalizuar pranë fshatit Tragjas. Është një fortifikim I shek të VX, i pajisur me dy kulla gjashtëkëndore të ndërtuara me blloqe gurësh. Në këtë kala Princesha e Kaninës dhe e Vlorës, Rugjina e Balshajve, pati rezistencën e fundit ndaj pushtuesve Osman në vitin 1417. Rreth 1km nga qendra e fshatit Tragjas merr rrugën djathtas dhe kjo rrugë të con në destinacion. Shkohet lehtësisht me automjet.

  • Ujesjellesi i Ferrunit

    Ujësjellësi i Ferrunit është një ndërtim karakteristik me bazament guri të ndërtuar nga mjeshtrat e fshatit Dukat në shekullin XIX rreth vitit 1888. Është i tipit me trase të hapur që mbështetet mbi tri harqe gjysmërrethore. ka një gjatësi prej 2 km dhe gjerësi 0.5 m. Harqet e këtij ujësjellësi janë të punuar me gure të lëmuar në formë pllake. Si mund të shkojmë: Në të djathtë te rrugws nacionale Orikum – Dukat kthehuni në rrugën “Ferrun” e cila të con në vendin e quajtur Përroi i Gjimarës. Mbasi mbërrin aty merr në të majtë rrugën që përshkron paralel me përroin. Rreth 500 metra më tej ndodhet Ujësjellësi i Ferrunit.

  • Parku Kombetar i Llogarase

    Parku kombëtar i Llogarasë gjendet në juglindje të qytetit të Orikumit dhe 37 km larg qytetit të Vlorës. Ai përmbledh një sipërfaqe prej 1,010 ha. Ajri i freskët e i shëndetshëm, pamja e mrekullueshme e drurëve halorë, fshati turistik dhe uji i ftohtë që burojnë nga brendësia e maleve i japin këtij parku vlerat e rëndësishme turistike e kombëtare. Nga të huaj e vendas cilësohet si një nga vendet më të bukura të Rivierës Shqiptare. Gjendet në rrugën nacionale që lidh Vlorën me Sarandën në Km 30. Kjo rrugë përshkon mes për mes Parkun dhe e ndan atë në dy pjesë.

  • Pisha Flamur

    Pisha Flamur është një monument I veçantë natyror që mbart vlera unikale për simbolikën që përfaqëson. Ka një moshë prej 100 vjetësh dhe është vepër e erërave të Jugut. Pisha flamur vazhdimisht ka tërhequr vëmendjen e vizitorëve vendas e të huaj Pisha Flamur ndodhet në dalje të Parkut të Llogarasë në të djathtë të rrugës kryesore.

  • Tragjas i Vjeter

    Gjurmët e vendbanimit të lashtë janë gjetur në kodrën “Qyteza e Sofës”, pa lënë mënjanë edhe disa tuma Ilire që i takojnë periudhës së Bronzit. Rrënojat e disa ndërtimeve janë të shekullit IV-II p.e.s. Ky fshat në dokumentat e kohës përmendet me emrat Trages, Dargjat e Tregase. Ai bënte pjesë në qendrat e fortifikuara të Gjirit të Vlorës dhe në antikitet në njësinë administrative të Orikut. Fshati i Vjetër u popullua në shekullin XVI dhe ndodhet 7 km në perëndim të Tragjasit të sotëm.